Svetosavlje se, prema rečima Svetog vladike Nikolaja Žičkog (Velimirovića), objašnjava kao „pravoslavno hrišćanstvo srpskog stila i iskustva, utemeljeno na liku i delu Svetog Save“.
Pojam koji je izveden iz imena sveca, nastao je u međuratnom periodu, kada su mladi srpski intelektualci, bliski crkvi, tražili temelj srpskog naroda i nacionalne misli. Na 700. godišnjicu od smrti svetitelja, tvrde da je najbolji uzor bio Sveti Sava.
Teolog dr Branko Radovanović ističe da svetosavlje predstavlja istorijsku realizaciju univerzalnih hrišćanskih istina.
„Kako ostvariti svetiteljstvo, odnosno svetost kao zadat ideal hrišćanstva“, objašnjava Radovanović smisao pojma.
Istoričar Miloš Ković, profesor Filozofskog fakulteta u Beogradu, sagledao je kako se o nasleđu Svetog Save mislilo sredinom 20 veka: „U delu istoričara Nikole Radojčića najčešće se ističe potreba da se raznoliki uticaji iz vremena Svetog Save, poznog 12. i ranog 13. veka, stvaralački asimiluju – prikupe i da se iz toga sagradi nešto što je bila autentična srpska varijanta univerzalne misli i ideje pravoslavlja“.
Naglašava da se u toj nameri ističe autentičnost, posebnost i različitost.
„Sa druge strane, neki pisci, kao što su Dimitrije Najdanović ili Vladimir Vujić, ističu da je nacionalni lik i prosvetiteljski lik Svetog Save – kao zaštitnika školstva, potisnuo ono što je u suštini najvažnije, a to je Sveti Sava kao svetitelj“, pojašnjava Ković.
„Najveća i najsveobuhvatnija ličnost ponikla u srpskom narodu“
Patrijarh Porfirije je prilikom ovogodišnje Svetosavske akademije istakao da je Sveti Sava bio čovek Crkve i čovek srednjovekovne nemanjićke države, podvižnik i diplomata, graditelj i zakonodavac, lekar duša i tela, mirotvorac, književnik i učitelj naroda.
„Njegovo delo se ne može svesti na jednu oblast, jer je ono prožimalo celokupan život naroda koji je Jevanđeljem Hristovim rađao i oblikovao“, besedio je poglavar Srpske pravoslavne crkve.
Teolog Branko Radovanović tako naglašava da je u istoriji hrišćanstva svetosavlje jedinstven verski i društveni i kulturni pokret.
„Budući da je svetosavlje metod i način pristupa Hristu, ono teži univerzalizaciji, što znači da je ono prihvaćeno i kod drugih pravoslavnih naroda“, kaže Radovanović.
Profesor Ković kaže da je iz tog koncepta, makar u tom srpskom slučaju, trebalo da proistekne nešto što bi moglo da da odgovore na pitanja vremena.
„Iz jedne srpske perspektive, koja se ne bi zadržala isključivo na nacionalnim okvirima, nego bi prerasla u nešto što je jugoslovenska, pa i sveslovenska ideja – autentičnog mišljenja i autentičnog osećanja sveta“, kao važno naznačuje Ković.
Kult svetitetalja nastavio se i 790 godina od smrti Svetog Save, dok crkva upućuje na pravoslavlje i svetosavlje koje ostaje srpski način pristupa Hristu.
(RTS)