Rezultate je predstavila nezavisna istraživačica Valentina Salerno tokom konferencije za novinare u kompleksu Reda lateranskih regularnih kanonika (Ordine dei Canonici Regolari Lateranensi). Njena studija pod nazivom Michelangelo gli ultimi giorni (Mikelanđelovi poslednji dani) donosi, kako navodi, složenu rekonstrukciju događaja koji su doveli do toga da delo jednog od najvećih umetnika renesanse ostane anonimno gotovo dva veka.
Prema novim nalazima, bista Hrista, koja se danas nalazi u bočnoj kapeli bazilike, delo je Mikelanđela. Skulptura je do početka 19. veka bila pripisivana velikom majstoru, ali je kasnije izgubila autorstvo i decenijama je u katalogu vođena kao delo nepoznatog autora iz rimske škole 16. veka.
Tragovi kroz vekove
Istraživanje obuhvata dokumente od 1564. godine, kada je Mikelanđelo preminuo, pa sve do savremenog doba. Prema rečima Salernove, prikupljena arhivska kolekcija omogućava da se uspostavi kontinuitet između umetnikove zaostavštine i skulpture koja je vekovima ostala u senci.
Studija donosi i zanimljivu pretpostavku, lice Hrista na bisti moglo bi zapravo da predstavlja portret Mikelanđelovog bliskog prijatelja, rimskog plemića Tomaza de Kavalijerija nastao oko 1534. godine.
Ova teza zasniva se na podudaranju stilskih elemenata sa drugim Mikelanđelovim portretima De Kavalijerija, među kojima je i crtež poznat kao Božanska glava, koji se čuva u Ashmolean Museum u Oksfordu.
Tajna zaostavština
Istraživanje takođe dovodi u pitanje uvreženo mišljenje da je Mikelanđelo u poznim godinama uništio veliki broj svojih skica i nedovršenih radova, verziju koju je popularizovao renesansni pisac i umetnik Đorđo Vasari.
„Ovo istraživanje započela sam tako što sam, na neki način, zaboravila Vasarija“, rekla je Salerno. „Mikelanđelo je poslednje godine života proveo u Rimu, dok Vasari tada nije bio u gradu. Često se govorilo da je umetnik uništio svoja dela, ali pronađeni dokumenti ukazuju na drugačiju priču“, dodala je.
Prema toj rekonstrukciji, crteži, studije i mermerne skulpture nisu uništeni, već su povereni uskom krugu prijatelja i učenika koji su ih čuvali posle umetnikove smrti.
Skriveno u bazilici
Nakon Mikelanđelove smrti 1564. godine, deo njegove zaostavštine navodno je sakriven u bazilici San Pietro in Vinkoli, gde su delovali Lateranski kanonici bliski umetniku. Dokumenti pominju i tajnu prostoriju sa više ključeva.
Kada je De Kavalijeri preminuo 1584. godine, iz tog skrovišta je, prema novoj rekonstrukciji, izneta i bista koja ga prikazuje.
Kasnije ju je kardinal Alesandro de Mediči (Alessandro de’ Medici), budući papa Leone XI, premestio u svoj kabinet u bazilici Svete Agneze.
Od čuda do zaborava
Sudbina skulpture dodatno se zakomplikovala sredinom 19. veka. Tokom posete pape Pija IX bazilici 12. aprila 1855. godine, došlo je do urušavanja plafona, zbog čega su papa i njegova pratnja pali na niži sprat, ali su ostali nepovređeni.
U znak zahvalnosti, papa je naredio obnovu bazilike. Tada je nestao kabinet u kojem je bila čuvana skulptura, a bista je premeštena u jednu od kapela u crkvi.
Vremenom su usledile pogrešne atribucije i zaborav: u pojedinim publikacijama delo se i dalje pripisivalo Mikelanđelu, dok je u drugima potpuno izostavljeno. Posle Drugog svetskog rata gotovo je nestalo iz stručne literature.
Podsticaj za nova istraživanja
Na konferenciji je govorio i književni kritičar i istoričar umetnosti Mikele Rak, nekadašnji profesor na Univerzitetu u Sijeni.
„Nadamo se da će ovo otkriće pokrenuti nova istraživanja o izgubljenim delima iz poslednjeg perioda Mikelanđelovog stvaralaštva“, rekao je Rak. „Verujemo da bi moglo biti još takvih radova, koji bi obogatili kulturno nasleđe Crkve i grada Rima“, dodao je.
Ako zaključci istraživanja budu potvrđeni u stručnoj javnosti, bista iz bazilike Svete Agneze mogla bi da predstavlja značajno otkriće i novo poglavlje u proučavanju života i dela jednog od najvećih umetnika renesanse.
(RTS)