Kad su raonicima zatrpali turski sud u Novoj Varoši

EVO vam čim smo hranili i vas i nas. Vi hoćete da nam uzmete sve do gole duše. Mi nećemo više ostati na carskoj zemlji! – uzvikivali su seljaci zatrpavajući raonicima turski sud u Novoj Varoši, u ponedeljak 14. marta 1905. godine. Ovako, u knjizi „Raonička buna“, Vukoman Šalipurović (1923-1981) opisuje neobičan protest čivčija, seljaka bezemljaša, koji su obrađivali zemlju aga i begova. Seljaci su iskoristili okupljanje na grobljima na Zadušnice za dogovor o pružanju otpora, pošto su turske vlasti, mimo ostalih pašaluka u carstvu, pokušale da u novovaroškom srezu pokupe prethodne godine ukinut porez na krupnu stoku. Šalipurović beleži da je većina seljaka nosila skriveno oružje, da su turski činovnici i age pobegli u vojne kasarne, a da je, uz pristiglo pojačanje, grad tri dana bio u opsadi. Pročitajte još: Do ustava preko Miletine bune BACANjA raonika bilo je i ranije, u selu Gonje na padinama Jadovnika, a pobuna seljaka protiv turskih vlasti i zavođenja velikih globa u pet srezova – Prijepolje, Nova Varoš, Sjenica, Priboj i Pljevlja, trajala je od 1903. godine do Mladoturske revolucije 1908. godine. Koristeći arhivsku građu, izveštaje sa Javorske carinarnice, te diplomatske izvore tri države (Turske, Austrougarske i Srbije), Šalipurović je sabrao brojna svedočanstva o zanemarenom istorijskom događaju u dve knjige – prvoj objavljenoj u Sjenici 1969. godine i drugoj u Priboju 1970. godine – Raonička buna obuhvatala je u raznim vremenskim razmacima sve krajeve Raške, Peštera, Polimlja i Starog Vlaha. Ona se postepeno širila iz sela u selo, iz kraja u kraj, a seljaci pojedinih krajeva dizali su se na bunu kad su smatrali da su uslovi za to najpovoljniji. Nekad vlada zatišje i primirje, čitava borba svodi se na komitske grupe i hajdučiju, pa zatim nastupa talas pobuna. U početku se bune samo seljaci Srbi, a kasnije i muslimanski seljaci i sve obilnije ih pomaže građanstvo – zapisao je Šalipurović.Begovska kula u selu Brnjici, kod Sjenice SELjAŠTVO je u Raoničkoj buni koristilo sve vidove borbe – od pojedinačnih ubistava aga i begova, paljenja njihovih čardaka i ambara i plenjenja imovine, bojkotovanja pazarnih dana i pijaca, odbijanja turskih poziva, progonjenja poreznika, pa do ljutih bojeva sa turskom vojskom i paljenja kasarni i karaula. S druge strane, u odmazdi, gde je učestvovalo i po 3.000 turskih vojnika, sledila su hapšenja seoskih prvaka, suđenja, zatvori, zulumi, ubistva ili spasavanje glave i bekstvo sa čeljadima u Srbiju. Iako ustanici nisu uspeli da izgrade jedan čvrst način vođenja bune i komandni centar, ipak su i sa tim nedostacima postigli velike uspehe, navodi Šalipurović, i podseća: – Raonička buna rastresla je tursko feudalno carstvo i njenu upravu u sjeničkom i pljevaljskom sandžaku, pa i u celom kosovskom vilajetu i tako ubrzala proces raspadanja Turske. Pored ekonomske borbe, buna je uzdigla nacionalnu svest seljaštva, osnovne ustaničke vojske, koja je u konačnom oslobođenju 1912. godine dala nekoliko hiljada komita i ustanika. SELjACI, UČITELjI, SVEŠTENICI U RAONIČKOJ buni vođe su bile najvećim delom iz redova seljaka, ali i učitelji i sveštenici, sinovi i braća čivčija, od kojih su se neki kalili i u ustancima 1875. i 1882. godine. Među najznačajnijim ličnostima su Ninko Koldžić Koldžija, iz Krljače, u okolini Priboja, Spasoje Vojinović, iz Prenčana u pljevaljskom kraju, pa Filip Jelovac, iz Meljaka, Goran Pupović i Đurica Božović iz Bobova, Vuk Ranđelović iz Pobijenika, Aleksa Drulović iz Vraneša, Miladin Simić Nikačević, učitelj iz Radoinje, sveštenik Čedo Čakarević, iz Štitkova, pod Javorom… UGLED VOĐA – VOĐE u buni nisu trčale za plenom i pljačkom. Svu pokupljenu stoku i žito aga, begova i trgovaca prebacivale su u logore za ishranu pobunjenih seljaka. To im je još više podiglo ugled kod seljaka, koji su ih slušali i izvršavali sve zapovesti – zapisao je Šalipurović.

(Večernje novosti)

Napišite komentar

Najnovije iz rubrike