IN MEMORIAM: Vlada Petrić nikada i ni po koju cenu nije odstupio od zaveta

Preselio se u večnost najznačajniji srpski filmolog, vrhunski poznavalac i zatočnik kinematografa, filmske misli i estetike Vladimir Vlada Petrić (1928-2019). Svetski priznat i poštovan profesor istorije filma bio je rado viđen učesnik na mnogim skupovima o umetnosti pokretnih slika, na simpozijumima i ekspertskim susretima i na stranicama američke i evropske stručne štampe: autor je sedam knjiga i stotinu eseja i studija, od kojih su mnoge postale obavezno stručno štivo univerziteta sa obe strane okeana. Njegov doprinos našoj filmskoj i televizijskoj misli prevazilazi većinu onoga što je ova životvorna, ali ipak nevelika sredina mogla da razume i stvori u oblasti filma. „Pripadao je sasvim maloj kohorti najkorisnijih“, kako se izrazio Žan Renoar povodom „prvog pera“ francuske kritike Andrea Bazena i ostavio dubok trag u stvaralaštvu svog vremena. PROČITAJTE JOŠ -Zaostavština Ivana V. Lalića: Nema velike poezije bez ličnog uloga Rođen je 11. marta 1928. u Prnjavoru (sada Republika Srpska), i sa roditeljima 1941. izbegao u Beograd, gde je diplomirao anglistiku (1956) i režiju (1958). Bio je profesor istorije filma na Akademiji za pozorište, film, radio i TV (1964-1969) i prvi urednik filmskog programa na Televiziji Beograd (1961-1964), kojoj je dao značajan doprinos kao scenarista i reditelj. Dobitnik je Sterijine nagrade za svoja pozorišna dela. Pohađao je poslediplomske studije kod Leva Kulješova, na VGIK u Moskvi 1965, a kao ekspert za sovjetski nemi film učestvovao u uređivanju kolekcije Muzeja moderne umetnosti u Njujorku 1969, gde je dobio Fulbrajtovu stipendiju i doktorirao na Univerzitetu Njujork 1973. kao prvi američki doktor istorije filma, sa tezom o prožimanju i međusobnim uticajima ranog američkog i sovjetskog filmskog iskustva. Iste godine osniva Harvardov filmski arhiv u Kembridžu (Masačusets) i predaje na Harvardu četiri decenije, sve do penzionisanja krajem prošlog veka, kada se sa suprugom, glumicom Darom Čalenić, vraća u Beograd. Kao mlad čovek upoznao je velikog američko-srpskog filmskog umetnika i profesora Slavka Vorkapića. Ovaj susret, do koga je došlo još pedesetih godina u Beogradu, bio je ključni za oblikovanje Petrićevih pogleda na umetnički film. Kao Vorkapićev prevodilac i saradnik, Petrić je usvojio, a zatim godinama razvijao i unapređivao istinu „velikog učitelja“, da smisao pokretnih slika nije u prenošenju pozorišta, dijaloga, literature i drugih umetnosti na bioskopski ekran, nego u razvoju specifičnih izražajnih sredstava filma, koja jednoga dana treba da dovedu do „filma kao umetnosti svoje vrste“. To je vrlo brzo postavilo sudbinsko pitanje: „šta je u filmu filmsko“, tj. šta je suština, differentia specifica filma?Sa suprugom Darom Čalenić,Foto P. Mitić Tim specifičnostima, koje je Petrić od osamdesetih godina prošlog veka, zajedno sa piscem ovih redova, počeo da naziva „sinematičkim funkcijama“ (za razliku od „kinematičkih“ u fizici ili „kinestetičkih“ u Vorkapića), posvetio je glavna svoja istraživanja, usmerena ka izgradnji čitavog jednog sistema filmskih sredstava u kompoziciji kadra, u organizaciji filmskog polja, u montaži, u izgradnji ritma, u stvaranju emocija i sintezi mnogih komponenti jedne zaista nove umetnosti. Ispunjenju zaveta „velikog učitelja“ posvetio je zilot i vizionar Vladimir Petrić sedamdeset godina svog života i rada. Taj zavet je glasio: „Pokretna fotografija – kinematografija – dramske radnje nije po sebi umetnost, nego audiovizuelna registracija dramaturške i glumačke umetnosti. Ovim se ne poriče korisnost upotrebe kinematografije u svrhe reporterske, vaspitne, socijalne i zabavne, ali se poriče umetnička vrednost 99,99 odsto filmova do danas proizvedenih. Mogućnost da kinematografija postane umetnost svoje vrste jeste u kinestetičkom naboju nekih snimljenih kretnji da nas pokrenu i ponesu u transcedentnu evokaciju novog estetskog doživljaja.“ Petrić nikada i ni po koju cenu nije odstupio od ovog zaveta; ispunjavao ga je strasno, metodično i verno, kao veliki posvećenik filma. Time je odredio i pravac filmske kritike kojim se danas krećemo.

(Večernje novosti)

Napišite komentar

Najnovije iz rubrike